De Plassen Noord 188

ZOMERHUIS DE BRAAMAKKERS – GERRIT RIETVELD, 1941 – BREUKELEN

ARCHITECTUUR EN IDEE
Tussen de legakkers van de Loosdrechtse Plassen, alleen bereikbaar per boot, staat een zomerhuis dat zijn plaats in de architectuurgeschiedenis allang heeft verdiend. De Braamakkers, het Gerrit Rietveld-zomerhuis uit 1940–1941, is een rijksmonument in Breukelen en een zeldzaam voorbeeld van modernistische architectuur in Nederland. Het werd gebouwd in opdracht van prof. dr. G.M. Verrijn Stuart, hoogleraar economie en later voorzitter van de Sociaal-Economische Raad, die voor zijn drukke bestaan een plek zocht om met zijn gezin tot rust te komen buiten de stad. Dit vakantiehuis aan de Loosdrechtse Plassen bood precies dat: afzondering en eenvoud in een landschappelijke setting.

Rietveld ontwierp een zomerhuis dat letterlijk op het water staat: sober, eenvoudig en volledig gericht op herstel. De naam De Braamakkers verwijst naar de bramenstruiken die de legakkers destijds overwoekerden. Daarmee gaf Rietveld dit verlangen vorm in een radicaal helder en bewoonbaar idee: geen klassiek buitenhuis, maar een architectonische compositie waarin licht, eenvoud en ruimte centraal staan. Het Rietveld-zomerhuis is daarmee niet alleen een vakantieverblijf, maar ook een icoon binnen de modernistische architectuur van Nederland.

Wie de Loosdrechtse Plassen oversteekt en het silhouet ziet verschijnen, begrijpt direct dat dit geen gewone recreatiewoning is. Het huis – ook bekend als het Rietveldhuis Verrijn Stuart of De Braamakkers, zoals de familie het noemde – staat letterlijk boven het water, gedragen door 53 betonnen palen. De asymmetrische rieten kap, de waaiervormige plattegrond, de houten gevels en de slanke stalen kozijnen vormen samen een sculptuur die zich voegt naar het landschap en tegelijk een eigenzinnig gebaar maakt. Lokaal staat dit rijksmonument in Breukelen ook bekend als het Noorse Huis.


RUIMTE EN BELEVING
Binnen vloeien de ruimten in elkaar over. De zitkamer en eetruimte zijn gescheiden door een muur met open haard, opgemetseld uit misbaksels – een detail dat zowel de soberheid van oorlogstijd als de inventiviteit van het ontwerp benadrukt. Hoogteverschillen zorgen voor subtiele gelaagdheid zonder het overzicht te verstoren en zorgt voor de warmte in het huis het is niet voor niks een zomerhuis. Vanuit de zitkamer openen zich steeds nieuwe perspectieven: naar de lucht, het riet, de plas.

Het monumentale venster van 4,5 meter hoog aan de oostzijde trekt de horizon naar binnen en maakt van licht een bouwmateriaal. Boven leidt de trap naar een entresol met drie slaapkamers onder de kap: compact, sober, maar logisch geproportioneerd. Ook het interieur hoort bij de architectuur. Vaste kasten, banken en tafels – uitgevoerd door Gerard van de Groenekan – maken het ensemble compleet. Alles is bedacht, niets is overbodig.


KLEUR EN AFWERKING
Het kleurgebruik en de afwerking dragen bij aan het karakter. Waar het Schröderhuis bekendstaat om zijn primaire kleuren rood, blauw en geel in combinatie met wit, zwart en grijs, koos Rietveld hier voor ingetogen tinten die beter aansluiten bij de natuur. De houten gevelplanken werden in de restauratie van 2003 weer voorzien van hun oorspronkelijke kleurstelling: warme groentonen, omlijst door helderwitte randen die de lijnen accentueren. Binnen gebruikte Rietveld zachte kleuren – een roze wand bij de trap, grijze accenten rond de haard, en natuurlijke houttonen in vloer en meubels. Het resultaat is minder uitgesproken dan het stedelijke statement van het Schröderhuis, maar past naadloos bij de ligging in het waterlandschap.

Ook de afwerking is sober. Het huis heeft geen verwarming, de badkamer is rudimentair, de voorzieningen zijn eenvoudig. Maar juist daardoor blijft het trouw aan zijn oorspronkelijke bedoeling: een zomerhuis. De luxe zit hier in de plek zelf: in de lichtval die de dag verandert, de zichtlijnen die het water naar binnen halen, en de ervaring van ruimte die groter voelt dan de feitelijke maatvoering.


EEN ZOMERHUIS PUR SANG
De Braamakkers is geen permanente woning. Het leeft in de lente, zomer en het najaar; in de winter ligt het verlaten, behalve als het vriest – dan is het juist een feest, want het zomerhuis is dan op de schaats te bereiken. Juist die seizoensgebondenheid maakt het bijzonder. Omdat je het een tijd moet missen, is de terugkeer in het voorjaar des te waardevoller. Het is een huis dat je koestert in de juiste maanden: een plek om te zwemmen, buiten te douchen, te leven dicht bij de natuur – en in de winter erlangs te zwieren op de schaats.


BEREIKBAARHEID
Hoewel de Braamakkers alleen per boot bereikbaar is, betekent dat geen isolement. Vanaf de Kade in Loosdrecht of vanaf de Scheendijk in Breukelen is het een korte overtocht; vijf tot tien minuten varen volstaat om het huis te bereiken. Deze tocht is geen obstakel, maar juist een deel van de beleving. Het water fungeert als natuurlijke grens en schenkt rust en afzondering. Wie de plas oversteekt, laat de drukte van de dag achter zich en komt letterlijk in een andere wereld terecht.

Tegelijkertijd ligt de wereld dichtbij. Het dorp Breukelen met winkels en horeca is vlakbij, Utrecht is te bereiken in twintig minuten, Amsterdam in een half uur. De A2 verbindt de plek direct met de Randstad. Daarmee is dit huis paradoxaal genoeg zowel totaal afgezonderd als uitstekend bereikbaar.


VOOR WIE IS DIT HUIS BESTEMD?
De Braamakkers is geen doorsnee recreatiewoning. Het is niet geschikt voor wie zoekt naar comfort, luxe voorzieningen of rendement. Dit zomerhuis is bedoeld voor iemand die de taal van architectuur verstaat en begrijpt dat dit een icoon van wereldformaat is.

De juiste koper is een liefhebber van erfgoed en architectuur. Een verzamelaar die weet dat dit geen bezit is, maar een erfenis die zorg vraagt. Een particulier die zich thuis voelt bij soberheid en eenvoud, en de luxe kan waarderen die juist in licht, zichtlijnen en ruimtebeleving besloten ligt. Het huis vraagt om iemand die het koestert in de lente, zomer en het najaar – en het accepteert dat de wintermaanden stilte brengen.

Dit zomerhuis hoort bij iemand die bereid is een stukje geschiedenis te adopteren. Niet als een object dat veranderd of aangepast moet worden, maar als een sculptuur die in zijn essentie behouden blijft. Een eigenaar die begrijpt dat wonen hier meer is dan bewonen: het is leven in een icoon, genieten van een zeldzaam stuk erfgoed dat wereldwijd erkenning vindt.


TIEN REDENEN OM DIT HUIS TE OVERWEGEN
1. Omdat het door Gerrit Rietveld is ontworpen.
2. Omdat het een rijksmonument is.
3. Omdat het letterlijk op het water staat.
4. Omdat de asymmetrische kap en waaiervormige plattegrond exemplarisch zijn voor modernistisch denken.
5. Omdat de lichtinval fenomenaal is.
6. Omdat interieur en architectuur hier één geheel vormen.
7. Omdat de haardwand van misbaksels nog altijd de ruimte bepaalt.
8. Omdat het zorgvuldig is gerestaureerd.
9. Omdat de ligging zowel afzondering als nabijheid biedt.
10. En omdat dit huis wereldwijd tot de iconen van de twintigste-eeuwse architectuur behoort – een werk dat naast het Schröderhuis en in één adem met Le Corbusier, Mies van der Rohe, Frank Lloyd Wright, Walter Gropius en Alvar Aalto genoemd kan worden.

Rietveldhuis Verrijn Stuart of de Braamakkers is geen bezit, maar een erfenis.

Een icoon dat niet achter glas staat, maar midden in het water. Hoe is dit voor een makelaar om dit te mogen verkopen, Voor Jan Willem heeft dit huis altijd een bijzondere lading gehad. In de jaren ’90, tijdens mijn studie Bouwkunde aan de TU Delft, zaten we in collegezalen waar de mooiste ontwerpen en wereldberoemde architecten de revue passeerden. Grote diashows vol vernieuwende ideeën en designklassiekers – het was een venster op de rijkdom van de twintigste-eeuwse architectuur. En ineens kwam dit huis voorbij. Geen groot gebaar, geen villa vol luxe, maar een zomerhuis op palen, met een rieten kap en een waaiervormige plattegrond. Juist door die radicale eenvoud maakte het enorme indruk. Het werd ons voorgehouden als voorbeeld van hoe krachtig een helder idee en een zuivere vorm van bouwen kunnen zijn. Voor Marquiette die al jaren aan de plas woont en regelmatig op zoek is naar de architectonische parels is de Braamakker uniek en niet alleen vanwege de voor haar kunststatus maar vooral omdat het nog nooit uit de familie is geweest, wij noemen dit goede grond, het overdragen van het huis naar een andere familie brengt best de nodige emotie met zich mee, het afsluiten van een tijdperk maar tot die tijd geniet iedereen met harte lust van de het fantastische zomerhuis. En zoals wij als makelaars af en toe zeggen “Zelfs voor ons is het soms niet in woorden uit te drukken en moet je het gewoon zelf ervaren”

Dat ik het nu, jaren later, met Redres – dé erfgoedmakelaar, monumentenmakelaar en bouwkunstmakelaar van Nederland – mag presenteren, voelt oprecht als een eer. Waar ik toen nog met een potlood in mijn hand aantekeningen maakte, sta ik nu met laarzen op de steiger en zie ik datzelfde huis in volle glorie voor me. De eenvoud die ik toen op dia’s zag, is nu tastbaar: de lichtval, de zichtlijnen, de ruimte die groter voelt dan ze is. Dit is geen huis dat je bezit, maar een icoon dat je een tijdje mag koesteren en doorgeven. Een plek van wereldformaat, midden in de plassen, die vraagt om iemand die niet zoekt, maar begrijpt.


KORTOM
Er staat een icoon te koop. Een zomerhuis van wereldniveau, te vinden in elk architectuurboek, maar hier nog steeds bewoonbaar. Een plek om te zwemmen, te eten, te slapen en de seizoenen te ervaren. Een sculptuur van Rietveld, midden in het water. We informeren je graag. En ja: een boottocht hoort erbij – laarzen aan, instappen en kijken maar.


/////

KADER – GERRIT RIETVELD (1888–1964)
Gerrit Rietveld geldt als een van de belangrijkste Nederlandse architecten en ontwerpers van de twintigste eeuw. Lid van kunstbeweging De Stijl, ontwerper van het Rood-blauwe stoeltje (1918) en het wereldberoemde Schröderhuis (1924, UNESCO-werelderfgoed). Zijn werk is te herkennen aan radicale eenvoud, heldere constructies en het zoeken naar nieuwe vormen van wonen.
De Braamakkers verschilt wezenlijk van het Schröderhuis. Waar dat een stedelijk manifest is, strak en gekleurd in geometrie, is dit zomerhuis ingetogen, bijna landschappelijk. Hier geen primaire kleuren en rechte lijnen, maar hout, riet, zachte tinten en een waaiervormige plattegrond die zich opent naar het water. Toch delen beide projecten dezelfde kern: de zoektocht naar vrijheid in ruimte en het terugbrengen van wonen tot zijn essentie.

Internationaal wordt Rietveld genoemd in één adem met Le Corbusier, Mies van der Rohe, Frank Lloyd Wright, Walter Gropius en Alvar Aalto. De Braamakkers laat zien dat zijn visie niet alleen tot uitdrukking kwam in iconische stadsvilla’s, maar ook in een eenvoudig zomerhuis – sober, helder en toch van wereldformaat.

//////